Ubezwłasnowolnienie

W dniu 25 stycznia bieżącego roku byliśmy w Szkole Specjalnej na ul. Kobielskiej w Warszawie. Poproszono nas o przedstawienie w prosty sposób tematyki ubezwłasnowolnienia i odpowiedź na pytanie rodziców : „Co będzie z naszym dzieckiem jak nas nie będzie?”

Zabezpieczenie dziecka na przyszłość jest kluczową sprawą rodziców.

Ubezwłasnowolnienie, chociaż już zdeaktualizowane  ale wciąż jeszcze obowiązujące, jest tarczą obronną dziecka, żeby nikt kto ma złe czy nieczyste zamiary nie mógł ich zrealizować kosztem tego dziecka  – a jak wiadomo – amatorów łatwej zdobyczy jest zawsze wielu. Jest orzekane wtedy gdy jest taka konieczność, kiedy nie ma innej możliwości i tylko w interesie dziecka. Tylko dla jego dobra.

Ubezwłasnowolnienie może być całkowite lub częściowe i zależy od skutków  które są wynikiem niepełnosprawności – jeżeli osoba nie jest w stanie pokierować swoim postępowaniem będzie to ubezwłasnowolnienie całkowite, jeżeli wymaga tylko pomocy w prowadzeniu swoich spraw  będzie to ubezwłasnowolnienie  częściowe.

W jednym i w drugim przypadku interesy osoby ubezwłasnowolnionej są chronione przez opiekuna lub kuratora, którzy są pod kontrolą sądu. Daje to pewne gwarancje prawidłowości działania i opieki. Osoby ubezwłasnowolnione chroni także prawo karne.

Obecnie obowiązujący system nie jest doskonały ale w znacznym zakresie zabezpiecza interesy dziecka. W sądzie opiekuńczym sprawy o zmianę opiekuna prawnego  i kuratora z reguły wynikają ze stanu zdrowia opiekuna czy kuratora, spadku jego sił życiowych czy diametralnej zmiany sytuacji życiowej a nie z nadużyć w sprawowaniu opieki i kurateli.

Procedura w sprawie o ubezwłasnowolnienie  w zasadzie odpowiada wymogom europejskiego standardu. Trzeba złożyć wniosek w Sądzie Okręgowym właściwym dla miejsca zamieszkania  osoby której wniosek dotyczy, należy go opłacić / 40 zł /, uiścić zaliczkę na poczet opinii biegłego ok. 500 zł, wniosek uzasadnić, dołączyć  akt urodzenia, aktualne zaświadczenie lekarskie, dowody na poparcie wniosku. Istnieje też możliwość złożenia jednocześnie wniosku o zwolnienie od kosztów. Szczegóły przygotowania konkretnego wniosku powinny być uzgodnione z prawnikiem, rodzice mogą skorzystać z bezpłatnych porad prawnych,  mogą wyszukać informacji w internecie, zasięgnąć informacji od lekarza prowadzącego co do rokowania choroby dziecka na przyszłość.

Sprawa jest prowadzona przez 3 sędziów zawodowych, którzy mają obowiązek wysłuchać uczestnika, uczestnik ma wszelkie prawa przysługujące stronie, ma prawo złożenia apelacji. Podstawą orzeczenia jest opinia lekarza psychiatry lub psychologa i neurologa oraz przeprowadzone dowody. Orzeczenie o ubezwłasnowolnieniu może być zmienione, a nawet uchylone. Liczba orzeczeń  sądów o ubezwłasnowolnieniu od kilku lat spada. Każda sprawa jest indywidualna i nie można z góry przesądzić o jej wyniku.

Polskie przepisy prawa materialnego o ubezwłasnowolnieniu wymagają zmiany bowiem nie odpowiadają standardowi europejskiemu wynikającemu z orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, Rekomendacji R(99)4. Zwyczajnie są przestarzałe i mało elastyczne, nie stwarzają wielu możliwości  rozwiązania problemu. Pierwsze projekty zmian zostały już przedłożone przez rząd w Sejmie. Konwencja ONZ o prawach osób niepełnosprawnych i Rekomendacja R(99)4  to są akty  bardzo nowatorskie, wprowadzają zmianę merytoryczną w podejściu do osób niepełnosprawnych, w tym niepełnosprawnych umysłowo i intelektualnie. Osoba niepełnosprawna ma mieć pełną swobodę w życiu społecznym i korzystać ze wsparcia instytucji państwowych w realizacji  zdolności do czynności prawnych. W obecnym stanie prawnym zdolność do czynności prawnych jest de facto odebrana co oznacza wyrzucenie chorych poza nawias życia społecznego. Nadal jesteśmy społeczeństwem zamkniętym na potrzeby chorego człowieka, szczególnie chorego umysłowo i intelektualnie.

Konwencja ONZ o prawach osób niepełnosprawnych w art. 2 stanowi o uznaniu zdolności prawnej wszystkich osób niepełnosprawnych. Oczywiście, że droga od  projektów ustaw, ich uchwalenia  do funkcjonowania w życiu społecznym jest daleka jednakże daje szansę na wyjście z mroków średniowiecza  i wprowadzenia nowej ery w rozumieniu i traktowaniu osób niepełnosprawnych umysłowo i intelektualnie. To dobry czas dla wszystkich osób chorych umysłowo i intelektualnie oraz ich rodzin – zwłaszcza, że państwo polskie musi wprowadzić nowe ustawodawstwo w tym zakresie.

Zachęcamy rodziców do pełnego zaangażowania w życie społeczne – organizowanie się w stowarzyszenia, przyłączanie się do już istniejących stowarzyszeń bądź fundacji, szukania przyjaciół i sojuszników /ngo, grupy samopomocowe/,  do wyjścia z izolacji i do zmiany sposobu myślenia. Zachęcamy także do sygnalizowania  instytucjom państwowym spostrzeżonych  nieprawidłowości, dyskryminacji dziecka, napotykanych barier urzędniczych, leczniczych itd., a w razie potrzeby także pisania skarg. Sam Rzecznik Praw Obywatelskich przyznaje, że środowiska rodziców dzieci niepełnosprawnych  się nie skarżą, a przecież brak skarg nie jest równoznaczny z brakiem  powodów do ich składania. Na tym polu jest bardzo dużo do zrobienia i nikt lepiej od rodziców dzieci niepełnosprawnych nie zna problemów środowiska  i dlatego jest bardzo potrzebne ich zaangażowanie  na każdym szczeblu.

Nikt z nas – czy zdrowy, czy chory – nie wie na pewno jak będzie wyglądała jego przyszłość, nie wie nawet jak będzie wyglądał dzień jutrzejszy, jednak każdy  może podjąć działania, aby była jak najlepsza. Rodzice dzieci niepełnosprawnych umysłowo także mogą się aktywizować, aby tworzyć lepszą przyszłość dla siebie i swoich dzieci. Oczywiście nie jest to zadanie proste ale możliwe do wykonania gdy będzie się szło z wiarą i Bogiem w sercu oraz  z życzliwymi  ludźmi.

Życzymy rodzicom powodzenia, odwagi i wytrwałości.

Alicja Teresa Woźniak